Op 18 maart mag iedereen naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Sport is een belangrijk thema voor kiezers, beleidsmakers en trainers. Gemeenten hebben vaak doelen voor de ontwikkeling van sport maar de borging is er bijna nooit.
Gemeenten zetten sport en bewegen in voor doelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Met name voor de doelen ‘vitaal ouder worden’ en ‘gezonde leefstijl’. Voor andere doelen is de inzet van sport en bewegen vaak minder concreet en doelgericht. Door de tijdelijke financiering blijft borging van deze inzet lastig. Dat blijkt uit onderzoek van het Mulier Instituut.
Gemeenten zetten sport en bewegen minder doelgericht in voor mentale weerbaarheid en een sterkere sociale basis. Beleidsmedewerkers erkennen wel dat sport en bewegen hier een belangrijke bijdrage aan kan leveren, meldt Mulier.
GALA versterkt samenwerking binnen gemeenten
Het GALA heeft de samenwerking tussen het sportdomein en andere gemeentelijke beleidsdomeinen versterkt. Daarnaast lijkt er een sterkere integrale aanpak van preventie te ontstaan. Ook op uitvoerend niveau werken betrokkenen meer samen. Buurtsportcoaches kregen daarin een meer verbindende rol. Zowel tussen uitvoerend professionals van verschillende domeinen als tussen wensen van bewoners en het sport- en beweegaanbod.
Borging blijft kwetsbaar
De borging van sport- en beweegacties die gemeenten hebben opgezet, blijft kwetsbaar. Vooral doordat de financiering tijdelijk is. Voor effectieve preventie is een integrale aanpak op de lange termijn nodig. En dus duidelijkheid over de financiering als het GALA afloopt.
Acties voor gezonde fysieke leefomgeving blijven achter. Gemeenten zetten sport en bewegen vergeleken met andere doelen minder in voor een gezonde fysieke leefomgeving. Terwijl ze hier wel concrete plannen voor hadden. Beleidsmedewerkers uit het sportdomein ervaren belemmeringen in de samenwerking. Dat komt vooral doordat de domeinen sport en ruimte vaak op een andere manier werken.
Mentaal en sociaal sterker?
Als trainer werk je vaak aan de mentale kant van de sport en de sociale kant. Dat zijn nog onderdelen waar gemeenten nog weinig op inspelen. In het onderzoeksrapport is daar een ruime aanbeveling voor opgenomen.
De onderzoekers melden; Gemeenten zetten sport en bewegen niet altijd expliciet in voor het versterken van de sociale basis en de mentale weerbaarheid, terwijl het daar wel een belangrijke bijdrage aan kan leveren. Op gemeentelijk niveau zijn er verschillende manieren om hier via sport en bewegen doelgericht op in te zetten.
Ten eerste kunnen gemeenten reguliere sport- en beweegaanbieders helpen om aandacht te hebben voor de mentale gezondheid of de sociale basis. Bijvoorbeeld door tips of scholing te geven over hoe ze via sport en bewegen de mentale gezondheid kunnen stimuleren.
Ten tweede kunnen gemeenten lokale sport- of beweeginitiatieven stimuleren die gericht zijn op het verbeteren van de mentale gezondheid of de sociale basis (Ooms et al., 2024; Movisie, 2024; Ministerie van VWS, 2025c). Bijvoorbeeld:
- wandelinitiatieven waarbij verbinding centraal staat;
- sportverenigingen die een ontmoetingsplek in de wijk vormen; of
- sportactiviteiten speciaal voor jongeren die moeilijk emoties kunnen uiten.
Daarbij is het belangrijk om aan te sluiten bij wat er al is. Zowel erkende interventies als lokale initiatieven. Ondersteuning van deze initiatieven kan bijvoorbeeld financieel zijn.
Onderzoek
Mulier Instituut onderzocht hoe gemeenten, sport en bewegen inzetten voor GALA-doelen. Daarvoor vulden 166 beleidsmedewerkers sport een vragenlijst in. Daarnaast hielden de onderzoekers verdiepende interviews met 13 beleidsmedewerkers sport.
Op Mulierinstituut.nl is het rapport gratis te downloaden.