Sportverenigingen en dorpshuisfunctie in krimp- en anticipeerregio’s

Krimpregio’s zijn regio’s waar de bevolking afneemt. Anticipeerregio’s zijn regio’s waar dat in de toekomst mogelijk gebeurt. Het aantal sportverenigingen daalt in krimpregio’s sterker dan in de rest van Nederland. In anticipeerregio’s is de ontwikkeling van het aantal sportverenigingen meer in lijn met de landelijke trend. Tegelijkertijd zijn sportverenigingen (en sportaccommodaties) in krimpgebieden nog altijd relatief sterk vertegenwoordigd. Wel hebben verenigingen in deze gebieden vaker moeite om hun financiën, ledenbestand en bestuurskracht op peil te houden. Ook maken zij zich vaker zorgen over hun toekomst dan verenigingen in de rest van Nederland

Bevolkingsafname maakt ledenwerving lastig

Als de bevolking in een regio krimpt, wordt het lastiger voor verenigingen om leden te werven en behouden. Niet in alle (kernen in de) gemeenten die we onderzochten, krimpt de bevolking. In sommige zagen we zelfs een bevolkingstoename. Vooral waar bevolkingskrimp écht aan de orde is, hebben verenigingen moeite om hun ledenaantal op peil te houden.

In kleine dorpskernen in krimpregio’s verdwijnen verenigingen en hun accommodaties niet altijd. Sterker nog: soms zijn zij een van de laatst overgebleven voorzieningen, terwijl supermarkten, kerken en bibliotheken bijvoorbeeld verdwenen.

Dorpshuisfunctie verenigingen en accommodaties

In meerdere dorpskernen die Mulier Instituut onderzocht, vervullen verenigingen en hun accommodaties een dorpshuisfunctie. Zij zijn dan de centrale ontmoetingsplek. Dorpsbewoners komen er samen voor bijvoorbeeld vergaderingen van de dorpsraad, EHBO-trainingen en spel- en cultuuractiviteiten. Deze dorpshuisfunctie ontstond meestal organisch, maar soms stimuleerde de gemeente dit met beleid.

Aanbevelingen: maak dorpshuisfunctie mogelijk

"We raden beleidsmakers die zich bezighouden met sport en sociale cohesie aan om rekening te houden met een mogelijke dorpshuisfunctie voor sportverenigingen en -accommodaties. Accommodaties moeten dan geschikt zijn voor sport én andere activiteiten. Ook moeten er voldoende vrijwilligers zijn. Voor onder andere gemeenten en sportbonden is het relevant om verenigingen hierbij te ondersteunen," meldt onderzoeker Rutger de Kwaasteniet.

Voor dit onderzoek analyseerde het instituut allerlei data en literatuur over de ontwikkeling van sportverenigingen en over hun sociale rol in krimp- en anticipeerregio’s. Daarnaast voerden we casestudies uit. Hiervoor interviewden we beleidsambtenaren en vertegenwoordigers van de lokale sport en lokale leefbaarheid in vier gemeenten.

Wat kun je als hardlooptrainer doen?

Stel je bent hardlooptrainer en je verbindt je aan de genoemde 'dorpshuisfunctie'. Dan kan je beter met een andere mindset naar sport en trainingen kijken. Hierbij 3 adviezen:

1. Maak van de training een ontmoetingsmoment

Plan voor of na de training bewust tijd voor koffie, thee of een praatje. Juist voor alleenwonenden, ouderen of nieuwe inwoners kan een loopgroep een belangrijke sociale functie vervullen.

Praktijkvoorbeeld: organiseer één keer per maand een "dorpsloop met koffie" waarbij iedereen welkom is, ongeacht niveau.

2. Organiseer laagdrempelige activiteiten

Veel inwoners voelen zich geen hardloper. Bied daarom ook activiteiten aan zoals:

• Start to Run-programma's
• wandel-joggroepen
• beweeguurtjes voor senioren
• familie-runs
• dorpsestafettes

3. Geef nieuwe inwoners een warm welkom

Krimpregio's hebben last van een dalende bevolking maar er komen natuurlijk ook regelmatig nieuwe bewoners bij. Een hardloopgroep kan functioneren als sociale ingang. Sport is vaak een van de snelste manieren om nieuwe contacten op te bouwen. Denk voor de nieuwe inwoners aan:

• gratis proefmaanden
• een buddy-systeem
• speciale kennismakingslopen